Antykoncepcja i hormonalna terapia menopauzalna

Hormony mogą być wykorzystywane na różnych etapach życia kobiety – zarówno w celu zapobiegania ciąży, jak i łagodzenia objawów związanych z okresem okołomenopauzalnym i menopauzą. W obu przypadkach najważniejszy jest indywidualny dobór postępowania, uwzględniający potrzeby pacjentki, jej stan zdrowia, styl życia oraz ewentualne czynniki ryzyka.

Antykoncepcja

Współczesna antykoncepcja daje wiele możliwości – od metod hormonalnych, takich jak tabletki, plastry czy krążki dopochwowe, po wkładki wewnątrzmaciczne oraz metody niehormonalne.

Nie istnieje jedna najlepsza metoda dla każdej kobiety. Przy jej wyborze bierzemy pod uwagę m.in. wiek pacjentki, charakter miesiączek, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, palenie papierosów, migreny, ryzyko zakrzepowo-zatorowe, plany dotyczące ciąży, a także indywidualne preferencje.

Dobrze dobrana antykoncepcja ma być przede wszystkim skuteczna, bezpieczna, odwracalna i komfortowa w codziennym stosowaniu. W niektórych sytuacjach może również przynosić dodatkowe korzyści, np. zmniejszać obfitość i bolesność miesiączek czy poprawiać kontrolę niektórych dolegliwości związanych z cyklem.

Najczęstsze mity dotyczące antykoncepcji

Antykoncepcja hormonalna powoduje niepłodność.

Stosowanie antykoncepcji hormonalnej nie powoduje trwałej utraty płodności. Po jej odstawieniu płodność zwykle powraca do poziomu właściwego dla danej kobiety.

Od antykoncepcji zawsze się tyje.

To jeden z najczęstszych mitów. Antykoncepcja hormonalna może u części kobiet powodować zatrzymywanie wody i obrzęki, co może dawać wrażenie przyrostu masy ciała, nie oznacza jednak zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej. Niektóre preparaty mogą również wpływać na apetyt. Obecnie dostępne są jednak nowoczesne metody antykoncepcji zawierające składniki o działaniu ograniczającym retencję płynów, dzięki czemu problem obrzęków może być znacznie mniejszy. Samo przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych nie oznacza więc automatycznego przybierania na wadze.

Trzeba robić przerwy od tabletek, żeby organizm odpoczął.

Nie ma potrzeby rutynowego robienia przerw w prawidłowo dobranej antykoncepcji tylko po to, aby „odpocząć od hormonów”.

Każda antykoncepcja hormonalna ma takie same działania niepożądane.

Poszczególne preparaty różnią się składem, dawką hormonów oraz sposobem ich podawania. Dlatego to, że jedna metoda była źle tolerowana, nie oznacza, że inna będzie powodowała takie same dolegliwości.

Jeżeli jeden preparat mi nie służył, antykoncepcja hormonalna nie jest dla mnie.

Niekoniecznie. Czasem wystarczy zmiana rodzaju hormonu, jego dawki albo drogi podania. Dlatego dobór antykoncepcji powinien być indywidualny i uwzględniać zarówno stan zdrowia, jak i wcześniejsze doświadczenia pacjentki.

Hormonalna terapia menopauzalna

Okres okołomenopauzalny może wiązać się z bardzo różnymi objawami. U części kobiet są to przede wszystkim uderzenia gorąca i nocne poty, u innych zaburzenia snu, pogorszenie samopoczucia, trudności z koncentracją, mgła mózgowa, suchość pochwy, dyskomfort podczas współżycia.

Hormonalna terapia menopauzalna (HTM) jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia objawów menopauzy, jednak powinna być dobierana indywidualnie. Rodzaj hormonów, droga ich podania oraz dawka zależą m.in. od występujących objawów, wieku pacjentki, czasu od ostatniej miesiączki oraz wywiadu medycznego.

Przed rozpoczęciem terapii ważna jest rozmowa o potencjalnych korzyściach i przeciwwskazaniach oraz ocena indywidualnego ryzyka. Nie każda kobieta potrzebuje terapii hormonalnej i nie u każdej będzie ona odpowiednim rozwiązaniem.

Korzyści hormonalnej terapii menopauzalnej

Hormonalna terapia menopauzalna może znacząco poprawić komfort życia kobiet, u których objawy menopauzy są uciążliwe. Jest skuteczną metodą leczenia uderzeń gorąca i nocnych potów, a u wielu pacjentek poprawia również jakość snu i ogólne samopoczucie.

Może przynosić korzyści także w zakresie innych dolegliwości związanych z niedoborem estrogenów, takich jak suchość i dyskomfort okolic intymnych, ból podczas współżycia czy objawy ze strony układu moczowego.

Istotną korzyścią HTM jest ochrona kości – terapia ogranicza utratę masy kostnej i zmniejsza ryzyko złamań osteoporotycznych w czasie jej stosowania.

Coraz więcej uwagi poświęca się również wpływowi hormonów na układ sercowo-naczyniowy. U zdrowych kobiet, które rozpoczynają terapię odpowiednio wcześnie – szczególnie przed 60. rokiem życia lub w ciągu około 10 lat od menopauzy – bilans korzyści i ryzyka jest zazwyczaj korzystny, a terapia może mieć pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Nie oznacza to jednak, że HTM stosujemy jako leczenie zapobiegające chorobom serca – decyzja o jej rozpoczęciu zawsze powinna wynikać przede wszystkim z obecności objawów menopauzalnych oraz indywidualnej oceny stanu zdrowia.

A jeśli hormony nie są odpowiednim rozwiązaniem?

Nie każda kobieta może lub chce stosować terapię hormonalną. Obecnie dysponujemy również niehormonalnymi metodami leczenia objawów menopauzy.

Jedną z nowszych możliwości jest fezolinetant i elinzanetant – leki niehormonalne przeznaczone do leczenia umiarkowanych i ciężkich uderzeń gorąca oraz nocnych potów. Działają bezpośrednio na mechanizmy odpowiedzialne za regulację temperatury w mózgu, a nie poprzez uzupełnianie estrogenów.

W leczeniu objawów menopauzy można w określonych sytuacjach wykorzystywać również inne leki niehormonalne, np. wybrane preparaty z grupy SSRI i SNRI, gabapentynę.

W przypadku dolegliwości dotyczących przede wszystkim okolicy intymnej – takich jak suchość pochwy, pieczenie, podrażnienie – często wystarczające jest leczenie miejscowe. Może ono obejmować przede wszystkim miejscową terapię estrogenową, stosowaną bezpośrednio dopochwowo.

Menopauza nie oznacza więc jednego schematu leczenia. Możliwości jest coraz więcej, a terapię można dobrać do rodzaju objawów, stanu zdrowia i preferencji konkretnej kobiety.